Dzieci od 2 roku życia zaczynają się interesować przedmiotami związanymi
z leczeniem a od mniej więcej 4 roku życia już samą chorobą, a zwłaszcza przyczyną zachorowania. Do około7 roku życia myślenie dzieci jest cyrkularne, czyli brak
w nim odróżnienia przyczyny od skutku. Dla nich choroba to złe samopoczucie
i jego widoczne objawy, np. rana, trzymanie się za głowę, leżenie w łóżku. Gdy dziecko nie ma wystarczających informacji, samo zaczyna snuć wyobrażenie
na temat przyczyn tych dolegliwości. Często są to wyobrażenia irracjonalne
ale bardzo absorbują one uwagę dziecka i wpływają na jego samopoczucie. Często dzieci traktują chorobę jako karę za ich złe zachowanie. Jednak potrafi bardzo precyzyjnie przeprowadzić bilans zysków i strat. Nie chce bólu, rozłąki z rodzicami, niedobrych lekarstw. Ale z drugiej strony podoba mu się bycie w centrum zainteresowania, większej troski bliskich. Bez względu na wiek staje się bardziej bezradne, zależne i domaga się opieki a odpowiedzialność za powrót do zdrowia przerzuca na rodziców.

Od 7 roku życia dziecko staje się bardziej konkretne i logiczne w myśleniu,
a od 11 roku życia potrafi myśleć abstrakcyjnie i odróżniać przyczynę od skutku.

U chorego dziecka występuje szereg emocji, niestety głownie negatywnych:

• lęk
• smutek
• złość
• rozdrażnienie
• agresja
• poczucie winy
• poczucie krzywdy
• bezradność
• nuda

Dziecko może zareagować na dwa sposoby;

1. Wycofanie się, apatia, płaczliwość, utrata zainteresowania i kontaktu
   z otoczeniem
2. Nadmierne pobudzenie, nieposłuszeństwo, agresja

Przeważnie zmieniają się przyzwyczajenia dziecka. Mogą się pojawić:

• obniżona aktywność
• zmniejszona samodzielność
• zanik apetytu
• problemy z zasypianiem
• niespokojne sny
• tiki
• zakłócenia mowy
• zaburzenia uwagi i zapamiętywania
• nietrzymanie moczu i kału
• masturbacja

Dziecko 12-letnie ma niewielką zdolność analizowania, przewidywania
i planowania, zatem w przypadku choroby rzadko kiedy boi się jej odległych konsekwencji, śmierci. Natomiast odczuwa lęk w konkretnych sytuacjach, przy bolesnych zabiegach, w trakcie pobierania krwi, boi się oddzielenia od rodziców, konieczności leżenia w łóżku, braku możliwości zabawy. Strach jest czasami bardzo wielki i dzieci, żeby go zredukować, często podejmują działania, które
z pozoru mogą wydawać się nieadekwatne, jednak pozwalają oswoić się z nową sytuacją:

• opowiadanie śmiesznych historii o pobycie z szpitalu
• wykonywanie wesołych rysunków na temat choroby
• wyolbrzymianie dolegliwości
• dramatyzowanie
• straszenie się chorych dzieci przez opowiadanie mrocznych opowieści
• fantazjowanie
• tworzenie sobie fikcyjnych towarzyszy
• zaprzeczanie istnieniu objawów i własnej chorobie
• prezentowanie siebie jako osoby radosnej, rozbawionej, czasem nawet kpiącej
  z objawów (Obuchowska, Krawczyński, 1991)

Niewątpliwie należy z dzieckiem rozmawiać o jego stanie zdrowia i o tym, co go czeka. Jeśli dziecko nie otrzymuje takiej informacji, narasta w nim lęk, poczucie winy i odpowiedzialności. Często tworzy wtedy własne wyjaśnienia
i prognozy sytuacji, często o wiele bardzie wyolbrzymione niż jest
w rzeczywistości. Na szczęście jest wiele czynników, które pomagają dziecku
w powrocie do zdrowia, dlatego warto je tutaj przytoczyć. Są to:

• stała obecność bliskich
• wyjaśnienie przyczyn, przebiegu i konsekwencji choroby
• możliwość swobodnego wyrażania uczuć, zarówno pozytywnych jak
  i negatywnych
• możliwość rozmawiania na tematy związane z chorobą i śmiercią
• możliwość decydowania, np. o diecie, ubiorze, przy określonych zajęciach
• możliwość wykonywania zwyczajnych czynności – zabawy i nauki.